Stikstof raakt woningbouw

Geplaatst op: 29-09-2019

BARNEVELD – De plannen voor honderden nieuwbouwwoningen in Barneveld staan op losse schroeven door de stikstofproblematiek. In totaal worden 43 woningbouwprojecten geraakt.

Dat blijkt uit een inventarisatie van de gemeente Barneveld. Het gaat onder meer om de eerste fase van nieuwbouwwijk Bloemendal en het laatste deel van de wijk De Burgt.
Dit voorjaar zette de Raad van State een streep door het Nederlandse stikstofbeleid. Daarin werden vergunningen voor bouwprojecten afgegeven op voorwaarde dat in de jaren erna de stikstofuitstoot zou worden beperkt. Voortaan moet al bij het begin van de bouw duidelijk zijn hoe de verwachte stikstofuitstoot wordt aangepakt. Een teveel aan stikstof is schadelijk voor belangrijke natuurgebieden. In de omgeving van Barneveld gaat het om de Veluwe.

Nieuwbouwwoningen zijn op zichzelf niet slecht voor de natuur. De woningen die nu gebouwd worden zijn namelijk helemaal of bijna energieneutraal. Maar de bouw zelf veroorzaakt wel stikstof, net als het extra verkeer dat een nieuwe wijk oplevert. “Maar dan nog hebben we het over een heel ander kaliber dan bijvoorbeeld de stikstofuitstoot van vliegveld Lelystad of de Hoogovens. En als ik moet kiezen tussen een reisje naar Las Palmas of een dak boven mijn hoofd, dan weet ik het wel”, zegt wethouder Aart de Kruijf. Hij pleit verderop in deze Woonkrant voor een nuchtere en evenwichtige oplossing voor de stikstofproblematiek.

Uit een eerste inventarisatie blijkt dat in Barneveld 47 woningbouwprojecten geraakt worden door de ‘stikstofuitspraak’ van de Raad van State, eerder dit jaar. Het gaat daarbij onder meer om projecten als de eerste fase van Bloemendal (Barneveld-Noord) met ruim 400 woningen. “Op korte termijn kan met reeds verleende vergunningen (in andere plangebieden!) nog wel worden doorgebouwd, maar op lange termijn is dit een lelijke stok in de spaken. We wilden bijvoorbeeld het bestemmingsplan voor Bloemendal eind dit jaar naar de raad sturen. Dat gaat niet lukken, waardoor het langer duurt voordat de bouw kan starten”, zegt De Kruijf.

Stikstof en woningbouw
Nieuwbouwwoningen zijn op zichzelf niet slecht voor de natuur. De woningen die nu gebouwd worden zijn namelijk helemaal of bijna energieneutraal. Maar de bouw zelf veroorzaakt wel stikstof, net als het extra verkeer dat een nieuwe wijk oplevert. De Kruijf: “Maar dan nog hebben we het over een heel ander kaliber dan bijvoorbeeld de stikstofuitstoot van vliegveld Lelystad of de Hoogovens. En als ik moet kiezen tussen een reisje naar Las Palmas of een dak boven mijn hoofd, dan weet ik het wel.”

Drempelwaarde, salderen en ADC-toets
De Kruijf ziet een aantal mogelijke oplossingen om toch woningen te kunnen blijven bouwen. “Ik denk dan aan het herinvoeren van een drempelwaarde. Dat zou betekenen dat projecten waarbij beperkt stikstof vrijkomt wel kunnen doorgaan. Dat doet Duitsland bijvoorbeeld ook.”

Een tweede oplossing zou volgens De Kruijf het zogenoemde salderen kunnen zijn. Daar
bij compenseer je extra stikstofuitstoot op de ene plek met het terugdringen van uitstoot op een andere plek. Soms kan dit zelfs binnen één locatie. “Een mooi voorbeeld is het plan voor 13 woningen op de plek van camping en manege De Paalhoeve in Kootwijk. Doordat de camping en manege daar verdwijnen, neemt de stikstofuitstoot per saldo niet toe.”

Een derde oplossing is een ADC-toets. Daarmee wordt aangetoond dat er geen alternatief (A) is voor een project, dat het project een dwingend reden van openbaar belang (D) dient en dat er ergens anders compensatie (C) plaatsvindt voor de stikstofuitstoot die vrijkomt bij het project.

Laaghangend fruit
Op landelijk niveau wordt momenteel volop nagedacht over oplossingen. Wethouder De Kruijf schuift daarbij af en toe aan. Hij zit in een commissie van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) die de stikstofproblematiek bespreekt met het Rijk. “In die gesprekken pleit ik voor een nuchtere en integrale benadering. Het is veel te simpel om te zeggen: halveer de veestapel maar. Sowieso kunnen we beter eerst laaghangend fruit plukken: maatregelen die direct te nemen zijn, weinig ingrijpend zijn en veel positieve effecten hebben. Dan kun je denken aan het verlagen van de maximumsnelheid op de A1 van 130 naar 100. Je doet er dan twee minuten langer over om van Enschede in Amsterdam te komen, terwijl de stikstofuitstoot sterk daalt. De vrijkomende emissieruimte moet dan wel in redelijkheid verdeeld worden en niet alleen naar grote, landelijke projecten gaan. Een woningbouwproject als Bloemendal is namelijk lokaal ook van grote betekenis.”

Niet bagatelliseren
Wethouder De Kruijf benadrukt dat hij niet voorbij wil gaan aan de natuurproblemen die veroorzaakt worden door de uitstoot van stikstof. “Dit is een serieus probleem en daar moeten we wat aan doen. Ik bagatelliseer dat niet. We moeten alleen een goede, nieuwe balans zien te vinden tussen ecologie en economie en niet één van de twee ondergeschikt maken. Dat kost tijd en het is niet wenselijk dat de BV Nederland helemaal stil valt tot we een nieuw evenwicht gevonden hebben.”

4 vragen over het stikstofprobleem

Wat is stikstof en waarom is het een probleem?

Stikstof is een kleur- en reukloos gas, dat overal om ons heen aanwezig is. Het is nodig voor het leven op aarde, maar schadelijk voor mensen en de natuur als er teveel van vrijkomt. Dat is het geval in Nederland. Een deel van die stikstof slaat namelijk neer in de bodem. Hierdoor komt er teveel stikstof in de bodem van de zogenoemde Natura 2000-natuurgebieden. In de omgeving van Barneveld is de Veluwe zo’n natuurgebied. De stikstof verrijkt daar de bodem. Hierdoor verdwijnen zeldzame planten, die juist gedijen op voedselarme grond. Ook de dieren die afhankelijk zijn van deze planten verdwijnen.

Wat heeft de rechter over stikstof gezegd?
Sinds 2015 kent Nederland het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Dat programma bevat maatregelen om de hoeveelheid stikstof in natuurgebieden terug te dringen. De overheid gebruikt het programma om op andere plekken projecten toe te staan waarbij stikstof vrijkomt, vooruitlopend op de positieve effecten van PAS-maatregelen. De Raad van State heeft nu bepaald dat zo’n toestemming vooraf niet mag. Per project moet nu aangetoond worden dat er geen stikstof neerslaat in een Natura 2000-gebied.

Wat voor projecten worden hierdoor geraakt?
Het besluit raakt bijna alle plannen voor groei in Nederland. Van de bouw van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen tot de aanleg van wegen en de uitbreiding van veehouderijen. Het gaat daarbij om projecten waarvoor nog geen vergunning verleend is. Projecten die al een vergunning hebben, kunnen wel doorgaan. Ook kunnen gemeenten weer vergunningen verlenen voor kleine bouwprojecten waarvan met een nieuwe rekentool kan worden aangetoond dat die geen extra stikstofuitstoot opleveren.

Wat is de oplossing voor dit probleem?
Daar wordt nu over nagedacht door een commissie onder leiding van oud-minister Remkes. Die moet zoeken naar een nieuwe balans tussen het beschermen van natuur in Nederland en ruimte voor maatschappelijke en economische ontwikkelingen. De commissie komt op 4 oktober met haar bevindingen.

Aart de Kruijf bij de toekomstige nieuwbouwwijk Bloemendal. Eén van de projecten die is geraakt door de uitspraak van de Raad van State over Programma Aanpak Stikstof.